Το εργοστάσιο Λιπασμάτων της Δραπετσώνας ήταν βιομηχανική μονάδα της ανώνυμης ελληνικής εταιρείας Χημικών προϊόντων και Λιπασμάτων (“Α.Ε.Ε.Χ.Π.Λ.”) του οποίου η κατασκευή ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1910. Ήταν χτισμένο σε παραθαλάσσια περιοχή, μεταξύ ενός λιμενοβραχίονα («Κράκαρη») και του όρμου των “Σφαγείων”, στη βιομηχανική ζώνη της Δραπετσώνας. Από την έναρξη της λειτουργίας του από το Νικόλαο Κανελλόπουλο έως και το 1946 που αγοράσθηκε από τον Μποδοσάκη-Αθανασιάδη, το εργοστάσιο κυριαρχούσε στην οικονομική ζωή της περιοχής και κατείχε επί μισό αιώνα το μονοπώλιο στην κατασκευή λιπασμάτων (θειικό οξύ, θειικός χαλκός, θειικός σίδηρος, υδροχλωρικό οξύ, νιτρικό οξύ, λιπάσματα) και υαλουργικών ειδών – όταν προστέθηκε το 1920 μονάδα υαλουργίας.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το εργοστάσιο βομβαρδίστηκε κι έτσι καταστράφηκε ένα μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων. Το 1946 ο Μποδοσάκης-Αθανασιάδης απέκτησε την πλειονότητα των μετοχών και το αναγέννησε από τις στάχτες του. Μάλιστα, τη δεκαετία του ’50 η παραγωγή ξεπέρασε τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ την ίδια περίοδο εντάθηκε η μεταλλευτική δραστηριότητα. Κι ενώ έδινε στους κατοίκους δουλειά, το τίμημα που πλήρωναν ήταν η αποπνικτική ατμόσφαιρα από τις αναθυμιάσεις που τους δηλητηρίαζαν σιγά-σιγά με πάρα πολλά κρούσματα καρκίνου και άλλων παθήσεων.

Στα 1993 η εταιρεία υπήχθη στη διαδικασία της εκκαθάρισης, το εργοστάσιο πέρασε στην ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας, ωστόσο το 1999 έπαυσε οριστικά να λειτουργεί. Το 2003 κατεδαφίστηκε το μεγαλύτερο τμήμα των εγκαταστάσεων. Μερικά κτίρια που παρέμειναν αναξιοποίητα, λεηλατήθηκαν και εγκαταλείφθηκαν το επόμενο χρονικό διάστημα, με την ανοχή της πολιτείας και της Εθνικής Τράπεζας που ήταν και ο φερόμενος ιδιοκτήτης.

Δημιουργία Πάρκου “Πολυχώρος Λιπασμάτων”

Το 2015 μετά από χρόνια εγκατάλειψης και αδιαφορίας, με διεκδίκηση και αγώνες κατοίκων, φορέων της πόλης και της δημοτικής αρχής (επί δημαρχίας Χρήστου Βρεττάκου) ο παραλιακός χώρος και συγκεκριμένα η ακτογραμμή από το λιμενοβραχίονα Κράκαρη έως και το κόλπο Σφαγείων, συμπεριλαμβανομένου των διατηρητέων κτιρίων Σιλό, Φουγάρο και Παλαιά Σφαγεία παραχωρήθηκε από το κράτος (επί κυβερνήσεως Αλέξη Τσίπρα), στο Δήμο Κερατσινίου Δραπετσώνας. Στο χώρο αυτό ο Δήμος μέσα σε ελάχιστο χρόνο με δικές του δυνάμεις και δαπάνες, κατασκεύασε υποδομές για αθλητισμό, πολιτισμό, ψυχαγωγία, χώρους στάθμευσης, παιδική χαρά, δημοτικά αναψυκτήρια, ενώ παράλληλα πραγματοποίησε μεγάλης έκτασης δεντροφύτευση και διοργάνωσε δεκάδες εκδηλώσεις και συναυλίες δωρεάν για τους χιλιάδες πλέον επισκέπτες του Πολυχώρου. Ένα όνειρο ζωής για τους δημότες έχειγίνει πλέον πραγματικότητα. Επισημαίνεται ότι όλες οι εγκαταστάσεις λειτουργούν με προσωπικό και υπό τη διαχείριση του Δήμου και της δημοτικής επιχείρησης ΚΔΒΜ2.

Τα σπουδαία διατηρητέα κτίρια, Γυαλάδικο, το Κτίριο Ενέργειας και το Χημείο, συμπεριλαμβανομένης της έκτασης στο εσωτερικό του χώρου, παραμένουν εγκαταλελειμμένα και αναξιοποίητα στη δικαιοδοσία της Εθνικής Τράπεζας. Ο Δήμος Κερατσινίου Δραπετσώνας σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής (επί ημερών Ρένας Δούρου και αντιπεριφερειάρχη Γιώργου Γαβρίλη), ξεκίνησε τη διαδικασία απαλλοτρίωσης όλου του ενιαίου χώρου και των διατηρητέων κτιρίων, χωρίς έως σήμερα να έχει τελεσιδικήσει η υπόθεση απαλλοτρίωσης. Παράλληλα ο αγώνας των κατοίκων και της δημοτικής αρχής για την μετεγκατάσταση και απομάκρυνση των ρυπογόνων εγκαταστάσεων (OilOne-Lafarge- δεξαμενών ΕΛΠΕ) συνεχίζεται.

Σχεδιασμός

Ο σχεδιασμός και το όραμα της δημοτικής αρχής για ένα σύγχρονο πάρκο με υποδομές για χρήσεις αθλητισμού, πολιτισμού, εκπαίδευσης, υγείας, ψυχαγωγίας στο σύνολο της έκτασης, έχει αποτυπωθεί σε προτάσεις που κατατέθηκαν μετά από αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών που προκήρυξε η Περιφέρεια Αττικής σε συνεργασία με το Δήμο Κερατσινίου Δραπετσώνας το 2017.

Οι προτάσεις που κατατέθηκαν συγκροτούν την επιστημονική βάση για να διαχειριστεί η αυτοδιοίκηση μια παρέμβαση υπερτοπικού χαρακτήρα που θα αλλάξει το περιβαλλοντικό ισοζύγιο της ευρύτερης περιοχής και θα αποτελέσει ένα νέο παράδειγμα στη διαχείριση του δημόσιου, κοινόχρηστου χώρου. Οι προτάσεις αυτές συνιστούν ένα εργαλείο, ώστε οι παρεμβάσεις να έχουν τα χαρακτηριστικά εκείνα που θα τις καταστήσουν βιώσιμες και λειτουργικές σε βάθος χρόνου. | Γεώργιος Γαβρίλης

Μερικές από τις προτάσεις που έχουν σχεδιασθεί και κέρδισαν το πρώτο βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό (ομάδα της Ιωάννα –Ηώ Καρύδη Δρ ΕΜΠ, Αρχιτέκτων Μηχανικός) προβάλλονται στις παρακάτω φωτογραφίες :